Το Εγώ, η θρησκεία και η οικονομία

Υπάρχει λανθασμένα η αντίληψη ότι το εκάστοτε οικονομικό σύστημα είναι αυτόνομο, ανεξάρτητο από τις κοινωνικές νόρμες  και μπορεί να λειτουργήσει μακριά από αυτές. Η αλήθεια όμως απέχει από αυτήν την αντίληψη, αφού το κάθε οικονομικό δόγμα γεννήθηκε, μεγάλωσε και ευδοκίμησε σε πολύ συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες και αντιλήψεις, οπότε η αυτούσια μεταφορά του σε άλλες νόρμες και συμπεριφορές, εκτός από λανθασμένη, μπορεί να είναι και επικίνδυνη.

Υπάρχουν πάρα πολλές προσεγγίσεις επί του θέματος, οι οποίες παρουσιάζουν διαφορετικές πτυχές που επηρρεάζουν τα οικονομικά συστήματα, άλλες περισσότερο και άλλες λιγότερο. Η προσέγγιση που θα ακολουθηθεί εδώ, έχει να κάνει με την θρησκεία και το πως αυτή επηρρεάζει, όχι το σύστημα δικαίου μέσα στο οποίο γεννήθηκε το κάθε οικονομικό σύστημα, αλλά την σχέση της θρησκείας με το Εγώ και πως αυτή η σχέση αντικατοπτρίζεται στην εκάστοτε οικονομική λειτουργία.

Οριοθετόντας καταρχάς, την σχέση μεταξύ του Εγώ και των δύο κυριότερων οικονομικών δογμάτων, του καπιταλισμού και του κομμουνισμού, στο πρώτο δόγμα υπάρχει η δοξασία του Εγώ ως η δύναμη που κινεί τα πάντα, ενώ στο δεύτερο το Εγώ παραμερίζεται, για να αντικατασταθεί από το Κοινωνικό Εγώ (αδόκιμος όρος). Η ελευθερία του να πράττει κανείς αυτοβούλως, περιορίζεται σημαντικά λόγω των δυναμικών προς την ανισότητα, που αυτή παρουσιάζει. Το σοσιαλδημοκρατικό ενδιάμεσο, των δύο προαναφερθέντων δογμάτων, έχει σαν βάση το καπιταλιστικό πρότυπο, αφού η ατομική πρωτοβουλία εξακολουθεί να είναι ο κινητήριος μοχλός, με την συλλογική παρέμβαση (κρατική κλπ) να είναι υπαρκτή, ούτως ώστε να διορθώσει τις δυναμικές αυτές που οδηγούν σε ανισότητα, όποτε αυτό κρίνεται κοινωνικά θεμιτό.

Με βάση τα παραπάνω, ας αμπελοφιλοσοφήσουμε, βάζοντας στο κόλπο και την θρησκεία, ξεκινώντας από τα ευρωπαϊκά χωράφια και την πιο δημοφιλής θρησκεία στην ευρώπη, τον καθολικισμό.  Η σχέση του τελευταίου με το Εγώ είναι ιδιαίτερη και αμφίσημη. Από την μία το Εγώ είναι στο κέντρο της θρησκείας αυτής, αφού κρίνεται η σχέση του καθενός με τα θεία σαν ξεχωριστή οντότητα, από την άλλη όμως η θρησκεία αυτή ταπεινώνει, καταπιέζει και γεμίζει ενοχές το Εγώ. Από όλα τα χριστιανικά δόγματα ο καθολικισμός είναι αυτός που περιορίζει το Εγώ περισσότερο. Η ιδιωτική πρωτοβουλία υπάρχει, αλλά είναι περιορισμένη από την επιβολή της θρησκείας, πράγμα που σημαίνει ότι ευνοείται ένας καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής, που σκοντάπτει όμως στην θρησκευτική εξουσία. Ιστορικά, στις καθολικές περιοχές της ευρώπης, όπου οι θρησκευτικοί δεσμοί ήταν πιο χαλαροί, εκεί ήταν που οι ιδέες περί ελεύθερου εμπορίου είχαν και μεγαλύτερη απήχηση. Αναφορικά, δεν είναι τυχαίο ότι η βόρεια ιταλία, ήταν μεγαλύτερο και πιο δραστήριο εμπορικό κέντρο από την νότια, αφού η παπική εξουσία ήταν πιο έντονη στο νότο (φυσικά υπάρχουν κι άλλοι λόγοι για αυτό, οι οποίοι όμως δεν αφορούν την κουβέντα εδώ). Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα η σύγκριση μεταξύ γαλλίας και γερμανίας, με την δεύτερη να έχει παραδοσιακά κακές σχέσεις με ρώμη και αβινιόν. Αντιθέτως, όπου η  θρησκευτική εξουσία ήταν πιο έντονη, ευδοκιμούσαν οι πελατειακές σχέσεις.

Τον σκόπελο της καταπίεσης του Εγώ, ήρθε να ξεπεράσει ο προτεσταντικός χριστιανισμός. Κατά τον τελευταίο, το Εγώ απελευθερώνεται από θρησκευτικά δεσμά και μετατρέπει τους όποιους περιορισμούς σε εσωτερικό ζήτημα, οπότε και το όποιο θρησκευτικό χέρι στο Εγώ κατακρίνεται. Η ατομική ελευθερία μετατρέπεται σε ιδιωτική πρωτοβουλία χωρίς εμπόδια και με αυτόν τον τρόπο θέτονται οι βάσεις για οικονομικές σχέσεις καπιταλιστικού προτύπου. Το ότι ο καπιταλισμός, στην πιο ελευθέρια μορφή του, είχε σαν αφετηρία αρχικά την ολλανδία, μετάπειτα την αγγλία και κατεπέκταση τις ηπα, δεν είναι καθόλου τυχαίο, αφού όλες τους είναι προτεσταντικές χώρες.

Περνώντας στο τρίτο ευρωπαϊκό χριστιανικό δόγμα, στην ορθοδοξία, η σχέση της με το Εγώ μοιάζει περισσότερο με τον καθολικισμό, χωρίς το σαδιστικό στοιχείο του τελευταίου. Το Εγώ μπορεί να μην υφίσταται την καθολική καταπίεση και να είναι ελεύθερο, αλλά σε καμία περίπτωση η ελευθερία αυτή δεν αγγίζει την προτεσταντική. Οι πελατειακές σχέσεις, καθολικού τύπου, υπερισχύουν και ενώ υπάρχει η ατομική ελευθερία, η ιδιωτική πρωτοβουλία καταπιέζεται. Αν μπορούσε να περιγραφεί αυτή η σχέση με οικονομικούς όρους, θα ήταν σαν το Εγώ να πληρώνει έναν φόρο στην θρησκεία (φόρο έκφρασης και αυτοεκπλήρωσης) για να υπάρχει χωρίς τύψεις και καταπίεση, οπότε και οι πελατειακές σχέσεις απέκτησαν μεγαλύτερη σημασία στην οικονομική και πολιτική δραστηριότητα.

Στο μακρινό άκρο της ανατολής, ο βουδισμός έχει μια τελείως διαφορετική προσσέγιση σε σχέση με το Εγώ. Το τελευταίο καταπιέζεται (φυσικά όχι με τα καθολικά πρότυπα) και υποχωρεί ούτως ώστε να βρεθεί σε πλήρη αρμονία με το περιβάλλον, όποιο κι αν είναι αυτό (φυσικό, κονωνικό, πολιτικό κλπ). Η αρμονία αυτή προτάσσεται όχι ως κάτι υποχρεωτικό, που να συνεπιφέρει ψυχικό καταναγκασμό, αλλά ως ένα θετικό πρότυπο. Με αυτόν τον τρόπο η ιδιωτική πρωτοβουλία ως μέσο αυτοεκπλήρωσης του Εγώ, αποκτάει δευτερεύουσα σημασία και στο επίκεντρο έρχεται η αξία του συνόλου. Σε αυτό το πλαίσιο ο κομμουνιστικός τρόπος παραγωγής, βρίσκεται πιο κοντά στις κοινωνικές νόρμες και συγκεκριμένα στην σχέση θρησκείας-Εγώ.

Η ιστορία της κίνας είναι ένα ενδεικτικό παράδειγμα. Χιλιάδες χρόνια υποτέλειας σε έναν αυτοκράτορα και δεκάδες χρόνια σε ένα κομμουνιστικό καθεστώς. Μπορεί να θεωρείται ότι το κομμουνιστικό καθεστώς της κίνας είναι ένας βιασμός του κομμουνιστικού μοντέλου και ότι στην ουσία πρόκειται για μια δικτατορία/αυτοκρατορία με άλλη μορφή, αλλά αφενός αυτό το θέμα είναι εκτός συζήτησης, αφετέρου αυτό που έχει σημασία εδώ είναι η σχέση του Εγώ με την ιδιωτική πρωτοβουλία. Τόσο στα χρόνια της σινικής αυτοκρατορίας, όσο και στα κομμουνιστικά χρόνια η σχέση αυτή ήταν πάντα δευτερεύουσα, πράγμα που συνάδει με το βουδιστικό πρότυπο (και σε καμία περίπτωση δεν υποννοώ ότι κομμουνισμός και δικτατορία, είναι ένα και το αυτό).

 Τρανταχτή εξαίρεση σε αυτό το μοντέλο, αποτελεί η ιαπωνία, όπου αν και βουδιστική (αν υποθέσουμε ότι ο σιντοισμός είναι παρακλάδι του βουδισμού), το καπιταλιστικό πρότυπο παραγωγής υπερίσχυσε σε αντίθεση με τη σχέση Εγώ-βουδισμού-ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Ένας λόγος αυτής της αντίθεσης έγκειται στην κακή σχέση που έχουν οι ιάπωνες με την θρησκεία. Η τελευταία τους οδήγησε να μπουν σε έναν χαμένο παγκόσμιο πόλεμο υπο την αρχηγία του θεού-αυτοκράτορα ήλιου με τραυματικά αποτελέσματα. Έκτοτε η αθεΐα βαράει γύρω στο 75%. Ακόμα, όμως και πριν τον Β΄ΠΠ, οι κοινωνικές δομές ήταν τέτοιες όπου η θρησκεία είχε απομακρυνθεί από την κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα από την εποχή των σαμουράϊ ή είχε περάσει σε δεύτερη μοίρα.

Στην πολυπληθέστερη θρησκεία στον πλανήτη, το ισλάμ, τα πράγματα είναι λίγο πιο αχανή. Από την μία υπάρχει το Εγώ σαν αυτόνομη δύναμη, που ταυτοχρόνως οφείλει να υποτάσσεται στην θρησκεία, όχι τόσο σαν έκφραση αλλά περισσότερο σαν αυτοεκπλήρωση, ενώ από την άλλη η συλλογική σκέψη υπερέχει της ατομικής. Κατά αυτόν τον τρόπο υπάρχει η ατομική ελευθερία, η οποία πρέπει να κινείται μέσα στα πλαίσια της συλλογικής συνείδησης, ενώ δεν υπάρχει ιδιωτική πρωτοβουλία. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο μωαμεθανισμός είναι κάτι ενδιάμεσο μεταξύ χριστιανισμού και βουδισμού, πράγμα λογικό αν σκεφτεί κανείς ότι είναι η νεότερη θρησκεία, οπότε είναι και αναμενόμενο να δανείζεται στοιχειά από τους παλαιότερους, όπως επίσης και τα γεωγραφικά όρια βοηθούν προς αυτήν την κατεύθυνση. Το αποτέλεσμα στις οικονομικές σχέσεις μοιάζει περισσότερο με έναν καθολικισμό στην ευρώπη, αν δεν είχε υπάρξει ποτέ το προτεσταντικό δόγμα.

  Οι ρίζες όλων των παραπάνω φυσικά, βρίσκονται αρκετά πιο πίσω, αφού και οι θρησκείες προέκυψαν μέσα από συγκεκριμένες κοινωνικές δομές. Επίσης, ο ενδιάμεσος κρίκος μεταξύ θρησκείας και οικονομίας, είναι το σύστημα δικαίου, αφού πρόκευψε μέσω της θρησκείας, ενώ μέσω αυτού προέκυψε η οικονομία, όπως επίσης καθοριστικό ρόλο σε όλα αυτά είχαν και άλλοι κοινωνικοί παράγοντες, όπως το πολιτικό και το ιστορικά εξελικτικό κομμάτι, τα οποία έμειναν σκοπίμως απέξω για να εξεταστούν στο επόμενο επεισδόδιο.

     

Modern age, pagan stories

 Αν και το ιστολόγιο ασχολείται με τα οικονομικά, όπως μαρτυράει ο τίτλος του, υπάρχει ένα έντονο ενδιαφέρον για τον παγανισμό. Όχι μόνο, όπως έχω ήδη πει, προς τον θρησκόληπτο τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται η σύγχρονη οικονομική "επιστήμη", αλλά και προς οτιδήποτε αναδεικνύει ανάλογα χαρακτηριστικά, είτε ως αναβίωση, είτε ως απλά επιρροή. 

 Με αφορμή την αλλαγή αυτού του καταραμένου έτους, ας πέσουν τα ξόρκια για να στείλουμε μακρυά αυτήν την κατάρα. Ας αρχίσουν οι τελετές. Να μην μας ξανάρθει.

Ο Αϊ-Γιώργης, ο Σόρος, κι ο καταραμένος όφις της διακύμανσης

Κάθε μεγάλος παίκτης έχει μια στιγμή στην καριέρα του, που κάνει την υπέρβαση και για την οποία  περνάει και εδραιώνεται στην κατηγορία των superstars. Η στιγμή αυτή μπορεί να είναι οτιδήποτε. Μια κερδισμένη μάχη, μια ενέργεια με πολιτικό αντίκτυπο, ένα βραβείο Νόμπελ, ένα βραβείο Όσκαρ, ένα βραβείο Χρυσού Βατόμουρου, μια ντρίμπλα, ακόμα και το χέρι του «θεού». Ο Σόρος είχε κι αυτός μια τέτοια στιγμή, μια μεγάλη μάχη, όχι εναντίον κάποιου κοινού εχθρού, αλλά εναντίον ολόκληρης της Βασιλικής Κεντρικής Τράπεζας της Αγγλίας.

Ένα πολύ μικρό σύντομο ιστορικό για τον Σόρος. Ούγγρος, γιος εβραϊκής οικογένειας, ο οποίος σπούδασε πολιτική φιλοσοφία στο LSE, ώντας μαθητής ενός από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους του 20^ου αιώνα, του Popper. Ως φτωχός ασχολείται με οποιαδήποτε δουλειά του κάτσει, μέχρι του σημείου που αποφασίζει ότι τα χρηματοοικονομικά είναι αυτά που του ταιριάζουν περισσότερο, οπότε και αποφασίζει να δουλέψει σε τράπεζα. Μετά από κάποια χρόνια, πηγαίνει στην Νέα Υόρκη και γίνεται αναλυτής και trader στην Wall str. Εφαρμόζει μια θεωρία του δασκάλου του, στην αγορά και αρχίζει να επενδύει, για να δει αν λειτουργεί στην πράξη. Τελικά, συνηδειτοποιεί ότι είναι καλύτερος επενδυτής, παρά φιλόσοφος, οπότε το γυρνάει σε hedge funds. Ιδρύει μια δική του επενδυτική εταιρία και επιδίδεται στο θεάρεστο έργο του.

Επιστρέφοντας στην περίοδο που μας ενδιαφέρει, γύρω στο ’91-’92, παρότι η μάχη πρόκειται να γίνει μεταξύ Σόρου και Τράπεζας της Αγγλίας, οι βασικοί πρωταγωνιστές δεν είναι άλλοι, από το γνωστο κωμικοτραγικό δίδυμο, Γερμανία-Γαλλία. Οι εξελίξεις που τρέχουν είναι πολλές και όλες τους πολύ σημαντικές και αλληλένδετες. Η γερμανική οικονομία βρίσκεται σε μια κατάσταση σοκ, προσπαθώντας να καταλάβει το αποτέλεσμα της πτώσης, του τείχους του Βερολίνου, στην Γιουγκοσλαβία υπάρχει ο πόλεμος, για τον οποίο, η τότε ΕΟΚ, υπόσχεται στο ΝΑΤΟ πως θα τον αναλάβει εξ’ολοκλήρου από μόνη της και ταυτοχρόνως τα περισσότερα κράτη της ΕΟΚ ετοιμάζονται για την είσοδό τους στην ΕΕ.

Ξεκινώντας την ανάλυση από τα γεγονότα στην Γιουγκοσλαβία, η ΕΟΚ θέλει να δείξει πως επιτέλους είναι σύσσωμη και ικανή να αναλάβει πρωτοβουλίες εξωτερικής πολιτικής. Ούτως ή άλλως στην ατζέντα της ενοποίησης, υπάρχει η πολιτική ένωση στα πλαίσια της εξωτερικής πολιτικής (κι όμως κάποτε τέτοια θέματα, εντός ΕΕ, ήταν υπαρκτά και πιο σημαντικά από οποιαδήποτε αντίστοιχα οικονομικά). Οι συζητήσεις βέβαια ήταν υπαρκτές, αλλά από ομοφωνία τζίφος, αφού το γελοίο αυτό δίδυμο άλλα δήλωνε μαζί και άλλα έπραττε. Η  αδυναμία τους να λύσουν το γιουγκοσλαβικό δημιουργούσε πιέσεις και προβλήματα για την πολιτική ενοποίηση, αφού υποδείκνυε την ανικανότητα του γαλλογερμανικού άξονα για πολιτική σύμπραξη. Στην ουσία οι γερμανοί, για να χαρίσουν το μάρκο τους, ήθελαν πολιτική ενοποίηση με δικούς τους όρους, σε αντίθεση με τους γάλλους που ήθελαν απλά να βάλουν χέρι στο γερμανικό νόμισμα.

Οι γερμανοί πιέζουν για αναγνώριση της Κροατίας και της Σλοβενίας και οι γάλλοι κάνουν ότι μοπορούν για να μην δώσουν την πολιτική πρωτοβουλία στους γερμανούς (και φυσικά να βγάλουν από την ατζέντα του Μααστρίχτ, την πολιτική ενοποίηση) αρνούμενοι την οποιαδήποτε αναγνώριση. Οι γερμανοί βλέποντας να μην μπορούν να επιβληθούν πολιτικά, αρχίζουν έναν οικονομικό τσαμπουκά, σκληραίνωντας την νομισματική πολιτική τους, με θύμα το ΗΒ.

Τον προηγούμενο χρόνο, η Μάργκαρετ είχε αναγκαστεί να κάνει αίτηση για να μπει και η Βρετανία στο νομισματικό πανηγύρι, παρά την θέλησή της. Χαρακτηριστικός είναι ο διάλογος του τότε υπουργού οικονομικών του ΗΒ, Major, με τον πρόεδρο της γερμανικής κεντρικής τράπεζας, κατά τον οποίο ο Major ζήτησε να μπει η λίρα σε συγκεκριμένη συναλλαγματική ισοτιμία στο ευρω, την οποία ο γερμανός πρόεδρος απέρριψε ως πολύ υψηλή και αντιπρότεινε μια αρκετά χαμηλότερη, λέγοντας πως έχει γραμμένο και τον Major και την πρωθυπουργό του. Οι αγγλικός τύπος βγάζει χολή και παρομοιάζει την τότε γερμανία με αυτήν του γ΄ράιχ και εικονίζει τον γερμανό πρωθυπουργό Κολ, σαν τον Χίτλερ (μήπως θυμίζει κάτι;). Κατά αυτόν τον τρόπο η πολιτική ενοποίηση πάει περίπατο αφού απ’την μία πλευρα είναι οι γερμανοί και από την άλλη, η υπόλοιπη ευρώπη.

Ένα άλλο ενδιαφέρον κομμάτι του γερμανικού τσαμπουκά, σε σχέση με το σήμερα,  είναι η κίνηση του γερμανικού συνταγματικού δικαστηρίου να δηλώσει ότι η γερμανία έχει κάθε δικαίωμα να μαζέψει τα μπογαλάκια της και να παρατήσει τους λοιπούς ευρωπαίους εταίρους, αν υπάρξει η διαπίστωση πως η ΟΝΕ δεν λειτουργεί βάσει κανονισμών της, ή πως κάποιο από τα μέλη της, δεν τηρεί τις υποχρεώσεις του.

 Περνώντας στην νομισματική ενοποίηση, επειδή οικονομικά χωρίς πολιτική δεν νοούνται, όλη αυτή η πολιτική δυστοκία βάζει πιέσεις στην ΟΝΕ και την φέρνει κάτω από το φως όλων των προβολέων.  Ο βασικός κορμός της ΟΝΕ ήταν το, τότε ονομαζόμενο, φίδι της διακύμασης. Οποιοδήποτε κράτος ήθελε να συμμετάσχει στο ευρώ, έπρεπε να περάσει από αυτήν την διαδικασία, η οποία ισχύει ακόμα και σήμερα, ελαφρώς παραλλαγμένη. Σύμφωνα με την πρακτική αυτή, το νόμισμα που θα συμμετείχε στο  ευρω, έπρεπε να δεθεί σε αυτό, σε μια συγκεκριμένη συναλλαγματική ισοτιμία και για ένα συγκεκριμένο διάστημα, με περιθώρια διακύμασνης +/- 2.5%, ούτως ώστε η οικονομία του να προσαρμοστεί, με δεδομένη την νέα αυτή ισοτιμία.

Ο σκοπός ήταν να πέσουν ομοιόμορφα τα επίπεδα πληθωρισμού σε όλες τις χώρες και να επιτευχθεί μια σύγκλιση, πράγμα που εκ των υστέρων αποδείχθηκε τραγικά γελοίο. Στην τελική φάση της εισόδου, δεν ήταν επιτρεπτή καμία διακύμανση. Κατά αυτόν τον τρόπο όμως, η νομισματική πολιτική έκανε φτερά και πέρναγε στα χέρια της χώρας με το πιο δυνατό νόμισμα, εν προκειμένω της Γερμανίας.

Μέχρι εκείνη την στιγμή, όλα τα υποψήφια νομίσματα ήταν δεμένα στην ανάλογη ισοτιμία και έτοιμα για να μπουν, το 1992 στο ευρω. Τα γεγονότα όμως του ’89 και του ’91 δεν μπορούσαν να αφήσουν ανεπηρέαστες τις ευρωπαϊκές οικονομίες, αφού τα νέα δεδομένα της γερμανικής ενοποίησης επηρέαζαν άπαντες. Κατά την γερμανική ενοποίηση, καθιερώθηκε η ισοτιμία 1 δυτικό μάρκο = 1 ανατολικό μάρκο. Το γερμανικό κράτος αύξησε το έλλειμμά του, επιδοτώντας ιδιωτικές επιχειρήσεις να αναλάβουν τις δημόσιες ανατολικές, επιδοτώντας επενδύσεις, αύξησε τις δημόσιες επενδύσεις και τα έξοδά του για μισθούς και συντάξεις των ανατολικών γερμανών. Αν και υπήρξε κάποια δραστηριότητα, η ανεργία στην ανατολική πλευρά, το ’91 ανέβηκε στο 30% και σε συνδυασμό με το γερμανικό πείσμα και τον ευρωπαϊκό τσαμπουκά που λέγαμε πιο πάνω, ανάγκασε το κράτος να αυξήσει το επιτόκιό του, πράγμα το οποίο αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν και οι υπόλοιπες χώρες για να διατηρήσουν τις ισοτιμίες τους σταθερές.

Για να γίνει κατανοητό πως λειτουργεί η ισοτιμία σε σχέση με το επιτόκιο, ας δούμε ένα παράδειγμα. Έστω ένας άχρηστος, άπληστος, τεμπέλης με πολλά λεφτά ΑΚΑ επενδυτής, ο οποίος έχει 100 δολλάρια σε καταθέσεις και λαμβάνει επιτόκιο από την τράπεζα 1% (το οποίο καθορίζεται από την FED). Έστω ότι και στην Ευρώπη το επιτόκιο είναι 1%. Έστω πάλι, στην Ευρώπη αποφασίζουν να αυξήσουν, για κάποιο λόγο, το επιτόκιο στο 1.25%. Αυτομάτως ο επενδυτής συνειδητοποιεί ότι αν πάρει τα λεφτά από τις ΗΠΑ και τα πάει στην Ευρώπη θα κερδίσει πιο πολλά από το επιτόκιο, πράγμα το οποίο ξέρει ότι θα κάνουν και πολλλοί σαν αυτόν. Αν όμως, αυτοί οι πολλοί,  πάρουν τα λεφτά τους και τα πάνε στην Ευρώπη, λόγω μεγάλης ζήτησης, θα ανέβει το ευρωπαϊκό νόμισμα σε σχέση με το δολλάριο, οπότε μετά θα μπορεί να ξαναφέρει τα λεφτά του πίσω, που θα αξίζουν πλεόν, πιο πολλά. Η τακτική αυτή συμβαίνει ακόμα και σε περιπτώσεις που δεν έχει υπάρξει αύξηση επιτοκίου, αλλά οι επενδυτές υποψιάζονται ότι θα γίνει ή όταν πιστεύουν ότι κάποια χώρα βρίσκεται σε αδύναμη θέση.

Η κεντρική τράπεζα, για να αντιμετωπίσει αυτήν την κατάσταση (και εφόσον δεν θέλει να ανατιμηθεί το νόμισμα) κάνει το εξής. Κρατάει στην άκρη συναλλαγματικά διαθέσιμα και όταν βλέπει ότι υπάρχει μια τάση ανάλογη ή αν υπάρχει επίθεση στο νόμισμά της, στο εν λόγω παράδειγμα πουλάει τα διαθέσιμά της για να εξισορροπήσει την ζήτηση, οπότε και το νόμισμα να μείνει σταθερό. Τα συναλλαγματικά της διαθέσιμα όμως, δεν είναι ατελείωτα.

Πίσω στην ιστορία, η αύξηση του γερμανικού επιτοκίου αναγκάζει τις λοιπές χώρες να ακολουθήσουν, ανάμεσά τους και το ΗΒ. Στην συγκεκριμένη στιγμή, η αύξηση του επιτοκίου για το ΗΒ ήταν ότι χειρότερο, αφού θα πήγαινε κόντρα στην  πολιτική της Θάτσερ και θα ανέβαζε την ισοτιμία της στερλίνας με το δολλάριο σε υπερβολικό βαθμό. Και φυσικά όταν οι αγορές μυρίσουν ότι οι κυβερνήσεις δεν είναι και πολύ χαρούμενες με τέτοιες λεπτές ισορροπίες, επιτίθενται αλύπητα.

Ο Σόρος, βλέποντας την όλη κατάσταση, αντιλαμβάνεται πόσο ευάλωτη είναι η βρετανική οικονομία και αρχίζει επιθέσεις. Επειδή, οι αγορές λειτουργούν  όπως τα μικρά ψάρια που ακολουθούν τα μεγάλα, και ο Σόρος ήταν ήδη μεγάλο ψάρι, αυτομάτως πολλοί αρχίζουν και ακολουθούν το παράδειγμά του. Η βρετανική κεντρική τράπεζα, έντρομη αρχίζει και ανταλλάσει συναλλαγματικά διαθέσιμα με λίρες, αφού όλες οι άλλες πολιτικές της, δεν ήταν διαθέσιμες. Όπως όμως έχουμε ήδη πει, τα συναλλαγματικά διαθέσιμα κάποια στιγμή τελειώνουν. Ο Σόρος καταλαβαίνει πολύ καλά την κατάσταση (και ώντας κάποιος με καμία γνώση μαθηματικών, αποδεικνύει ότι τα υπερμαθηματικοποιημένα οικονομικά μοντέλα, τελικά δεν είναι και τόσο απαραίτητα για την κατανόηση των οικονομικών) και ξέρει σε πόσο δύσκολη θέση είναι η βασιλική τράπεζα, οπότε και προβαίνει σε δημόσια δήλωση, λέγοντας πως η στερλίνα είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό, υπερτιμημένη.

Αυτομάτως όλοι παίρνουν το μύνημα ότι εδώ παίζουν σίγουρα κέρδη, οπότε οι επιθέσεις παίρνουν τεράστιες διαστάσεις, τα διαθέσιμα της τράπεζας κάνουν καπνό και η αγγλική οικονομία αναγκάζεται να βγει από το φίδι. Αφού όμως, έριξαν ολόκληρο ΗΒ, γιατί να μην μπορούν να το κάνουν και με άλλες χώρες; Τα επόμενα θύματα Ισπανία και Ιταλία πέφτουν άμεσα και η μόνη που καταφέρνει να επιβιώσει, είναι η Γαλλία. Φυσικά ΟΝΕ με δύο χώρες μόνο δεν έχει νόημα, οπότε και τα όποια σχέδια για το ευρω, παίρνουν παράταση για περίπου 10 χρόνια, με τα σημερινά αποτελέσματα και ο Σόρος γίνεται ο πιο διάσημος μεγαλοεπενδυτής, με την ιδιότητα να καθορίζει που και πως θα πηγαίνουν τα κεφάλαια με μία του μόνο κίνηση.  

  

Savocracy vs. Debtocracy

Αν υπάρχει μια σταθερά στην πορεία της ΕΕ, τότε αυτή είναι σίγουρα μια χαρακτηριστική  αδράνεια όταν έρχεται η ώρα σοβαρών αποφάσεων. Σε καταστάσεις όπως η τωρινή, η ΕΕ έχει βρεθεί πολλές φορές (αν και φυσικά το αντικείμενο διαφέρει ανα περίπτωση) όπου σαν ένας σωστός δεινόσαυρος, αργεί βασανιστικά, περιμένοντας το ύστατο σημείο στο οποίο δεν θα μπορεί να κάνει διαφορετικά, παρά να πράξει. Αν αυτό δεν είναι ο υπέρτατος συντηριτισμός, τότε τι είναι; Και φυσικά, η ενέργεια που θα κάνει θα είναι είτε ένα μικρό, αλλά καθοριστικό, βήμα μπροστά, είτε ένα πολύ μεγάλο βήμα προς τα πίσω. Σε αντίθεση όμως με τις άλλες φορές (όπου μια άρνηση σύμπραξης σήμαινε κάθομαι στα αυγά μου), η ΕΕ αυτήν την φορά, κάνοντας πίσω, έχει πολλά να χάσει.

Η σταθερά αυτή, στην συγκεκριμένη στιγμή είναι απόλυτα εμφανής, η οποία σε  πρακτικό επίπεδο, μεταφράζεται στο αν θα πρέπει να ενεργοποιηθεί η ΕΚΤ ή όχι. Για να γίνει κατανοητό όμως, ποιος είναι ο λόγος που (επιτέλους) η ΕΚΤ έχει έρθει στο επίκεντρο της κουβέντας, ας δούμε πρώτα, όσο πιο απλά γίνεται, πώς λειτουργεί μια κεντρική τράπεζα.

Πέρα από τον καθορισμό των διαφόρων επιτοκίων μία κεντρική τράπεζα, μπορεί,

α) προφανώς να τυπώνει χρήμα, όπως και μπορεί

β) να εκδίδει ομόλογα.

Τύπωμα χρήματος

Με το που τυπωθούν τα φράγκα η κεντρική έχει δύο επιλογές. Είτε θα στείλει τα χρήματα απευθείας στα ταμεία του κράτους (μια πρακτική που δεν συνηθίζεται γενικότερα) για να καλυφθούν οι άμεσες ανάγκες του (έλλειμμα κλπ), ή θα αγοράσει ομόλογα του κράτους, τα οποία βρίσκονται στα χέρια ιδιωτών. Με αυτόν τον τρόπο αντικαθιστώνται ομόλογα που βρίσκονται στα χέρια του ιδιωτικού τομέα με λεφτά, οπότε και αυξάνεται και η προσφορά χρήματος στην οικονομία. Το αποτέλεσμα θα είναι αρχικά, αύξηση της κατανάλωσης ακολουθήμενη από αύξηση της παραγωγής και στη συνέχεια αύξηση των τιμών.

Επειδή στα 80’ς ήταν κλασσική περίπτωση (στον δρόμο που χάραξε ο Αντρέας) εν όψει εκλογών, να δίνεται εντολή στην κεντρική να τυπώσει χρήμα ούτως ώστε να φανεί ότι αρχικά βελτιώνεται η οικονομία, ενώ μετά τις εκλογές έσκαγε ένας πληθωρισμός τσιμπημένος, στην περίπτωση της ΕΚΤ αποφασίστηκε να είναι ανεξάρτητη πολιτικά. Έτσι, η ΕΚΤ εκδίδει την ελάχιστα απαραίτητη ποσότητα χρήματος, για να είναι ο πληθωρισμός όσο πιο χαμηλός γίνεται, δεν πάει να γκρεμίζεται ο κόσμος γύρω της. Φυσικά, το επιθυμητό επίπεδο του πληθωρισμού δεν προκύπτει τυχαία, αλλά δεν παύει η μονόπλευρη αυτή λειτουργία, να αντιστοιχεί σε λειτουργία μονοκύτταρου οργανισμού.

Έκδοση ομολόγων

Πέρα από το προφανές του πράγματος, δηλαδή έκδοση ομολόγων για τον δανεισμό του κράτους, η ενέργεια αυτή έχει ακριβώς τον αντίθετο σκοπό από την προηγούμενη. Με το να πουλάει ομόλογα σε ιδιώτες, σημαίνει ότι αφαιρούνται λεφτά από τον ιδιωτικό τομέα και αντικαθιστώνται από ομόλογα, με αποτέλεσμα την μείωση της προσφοράς χρήματος, την μείωση της ζήτησης και άρα της παραγωγής και επομένως την μείωση των τιμών.

Στην περίπτωση της ΕΚΤ το τύπωμα χρήματος είναι όσο χαμηλότερο γίνεται (άσχετα αν τα τελευταία δύο χρόνια αγοράζει ομόλογα του νότου, κάνοντας τα στραβά μάτια) ενώ έκδοση ομολόγων δεν υπάρχει, οπότε το ερώτημα είναι γιατί θεωρείται κεντρική τράπεζα; Ακόμα και η ανεξαρτησία της είναι αμφισβητήσιμη, αφού στο καταστατικό της είναι γραμμένο ξεκάθαρα ότι δεν μπορεί να αγοράζει ομόλογα κρατών, των οποίων η αξιολόγηση από τους γνωστούς, όσο και αγαπημένους, οίκους, δεν είναι πάνω από μια συγκεκριμένη βαθμίδα. Τελικά, τα ευρωπαϊκά κράτη μπαίνοντας στο ευρώ, όχι απλά έχασαν την νομισματική πολιτική τους, αλλά η τελευταία έπαψε απλά να υπάρχει. Και φυσικά, όχι ότι αυτό είναι η γενεσιουργός αιτία, αλλά είναι άλλο ένα λιθαράκι του πως έφτασε η ΕΕ σε αυτό το χάλι.

Επιστρέφοντας στο ζητούμενο, η κουβέντα στην ΕΕ είναι για το αν θα πρέπει πλέον η ΕΚΤ να λειτουργεί σαν μια κανονική, κεντρική τράπεζα. Είτε η έκδοση χρήματος, είτε η έκδοση ευρωομολόγων, θα μπορούσε να ελαφρύνει την πίεση στις χρεωμένες χώρες (το για να κάνουν τι, είναι ένα άλλο ζητούμενο). Κι εδώ σε αυτό το σημείο αρχίζουν τα μεγάλα κολλήματα, ποιων άλλων, μα φυσικά των γερμανών.

Η μέχρι πρότινος, ιδέα που επικρατούσε, την οποία επιπόλαια υποστήριξα κι εγώ εδώ, έλεγε πως οι γερμανοί έχουν μια απέχθεια προς τον πληθωρισμό, λόγω ψυχολογικού τραύματος και συλλογικής μνήμης, οπότε είναι ενάντιοι σε οποιαδήποτε πρακτική της ΕΚΤ θα μπορούσε να τον αυξήσει. Μια ιδέα η οποία είναι εντελώς λανθασμένη.  Η πραγματικότητα έχει να κάνει περισσότερο με την συμπεριφορά των γερμανών και συγκεκριμένα με την αποταμίευσή τους. Η τελευταία στην γερμανία, θεωρείται σαν η επιτομή του πολιτισμού. Ο σώφρων homo allemagnicus είναι αυτός που αποταμιεύει, αυτός που δεν είναι σπάταλος, αυτός που φροντίζει να επενδύει, αυτός που παίζει το ρόλο του μέρμυγκα. Ένας υψηλός πληθωρισμός σημαίνει ότι ο  homo allemagnicus θα χάσει χρήματα.

Για να γίνει αυτό κατανοητό, ας δούμε ένα παράδειγμα. Έστω ότι υπάρχουν δύο άτομα, ο Χοσέ Μαρία και ο Γόλφγκανγκ. Και οι δύο έχουν 100 ευρω, ενώ και οι δύο λιγουρεύονται το νέο iphone του μακαρίτη Σταύρου Δουλειές, το οποίο έστω κάνει 100 ευρω. Ο Χοσέ Μαρία, δεν το σκέφτεται δεύτερη στιγμή και το αγοράζει. Ο Γόλφγκανγκ όμως τρώγεται με τα ρούχα του, αφού από τη μία μεν το θέλει διακαώς, από την άλλη όμως δεν θέλει να ξοδέψει τα λεφτά του, έτσι επιπόλαια, οπότε και αποφασίζει να αποταμιεύσει. Αν ο πληθωρισμός είναι 5%, αυτό σημαίνει ότι την επόμενη χρονιά το αϊ-τηλέφωνο θα κάνει 105 ευρω. Ο κερδισμένος της υπόθεσης θα είναι ο Χοσέ Μαρία, αφού τώρα το γκατζετάκι του θα αξίζει 105 ευρω, ενώ αυτός το αγόρασε 100 κι ο Γόλφγκανγκ θα είναι ο χαμένος αφού πλέον δεν θα μπορεί να το αγοράσει, εκτός κι αν η τράπεζα του δίνει επιτόκιο μεγαλύτερο από 5% (αν υπάρχει τέτοια τράπεζα, ρίξτε κάποιος καμία φωνή).

Με βάση αυτό το παράδειγμα, φαίνεται γιατί οι γερμανοί είναι τελείως αντίθετοι με το τύπωμα χρήματος από την ΕΚΤ, αφού θα χάσουν αρκετά από τις καταθέσεις τους (μια καλή περιγραφή μπορεί κανείς να βρεί εδώ, απ’όπου είναι κλεμμένη η ιδέα του savocarcy). Αυτό που δεν φαίνεται να κατανοούν οι γερμανοί, είναι πως για να έχουν κέρδη έτσι ώστε να αποταμιεύουν, χρείαζεται κάποιοι άλλοι να ξοδεύουν. Και αν πιστεύει κάποιος ότι οι γερμανοί θα αυξήσουν την εσωτερική τους κατανάλωση, για να εξισορροπήσουν την μείωση της εξωτερικής,  καλύτερα ας μπει στο κλάμπ αυτών που περιμένουν την δευτέρα παρουσία, ούτως ώστε να μην περιμένει μόνος του για τόσο πολύ.

Η άλλη επιλογή, της έκδοσης ομολόγων, φαίνεται πιο βατή, είναι χιλιοακουσμένη και υποστηρίζεται από μη ευρωπαίους, ως επί το πλείστον, αλλά ούτε αυτή είναι χωρίς προβλήματα. Σε αυτήν την περίπτωση τα ομόλογα μεν θα έχουν την εγγύηση της ΕΚΤ αλλά είναι μεγάλο ερωτηματικό ποιες χώρες θα αντιπροσωπεύουν. Θα εμπεριέχουν μόνο τις χρεωμένες χώρες ή όλες όσες συμμετέχουν στο ευρω; Στην πρώτη περίπτωση είναι πιθανό να υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ γερμανικών και ευρωπαϊκών ομολόγων, πράγμα που δεν βολεύει κανέναν, ενώ στην δεύτερη οι γερμανία και ολλανδία χάνουν τον πολύ χαμηλό σε κόστος δανεισμό τους.

Και φυσικά, πέρα από αυτά, υπάρχει και το πολιτικό κομμάτι, όπου η γερμανία θέλει να έχει τον πρώτο λόγο. Το να αποφασιστεί ότι η ΕΚΤ θα αρχίσει να έχει ενεργό ρόλο, είναι αντίθετο στις γερμανικές θέσεις και μια υποχώρηση, θα δικαιώσει γάλλους και λοιπούς ευρωπαίους. Ταυτοχρόνα, αυτό που δεν θέλει σε καμία περίπτωση η μονεταριστική, γερμανική ηγεσία, είναι η δημοσιονομική χαλάρωση των νότιων, αφού με αυτά τα ομόλογα θα μειωθούν οι πιέσεις.

Φυσικά υπάρχει και η άλλη, απλή λύση, να το διαλύσουμε αυτό το νομισματικό πανηγύρι κι ο καθένας να τραβήξει τον δρόμο του.

Σενάρια συνωμοσίας, ράδιο-αρβύλες και κους-κους

Αν και σε γενικές γραμμές, η κατεύθυνση εδώ μέσα δεν είναι πολιτική, η όλη παραφιλολογία που έχει ξεκινήσει με τον νέο αυτόν θίασο-κυβέρνηση, δεν μπορεί να μείνει ασχολίαστη, αφού έχει και οικονομικές προεκτάσεις. Και το ζητούμενο δεν είναι του τι γίνεται εκ των έσω, αλλά πως αλλάζουν τα σενάρια στα έξωθεν. Μέσα στον ίδιο χώρο, με τους ίδιους πρωταγωνιστές, ο καθένας από το κοινό μοιάζει να βλέπει άλλη ταινία, οπότε ας αρχίσουμε να μιλάμε για τις πιο mainstream από τις ταινίες αυτές.

Πριν περάσουμε όμως σε σενάρια ας βάλουμε κάτω κάποια δεδομένα. Κατ’αρχάς στην ΕΕ αυτήν την στιγμή τα ηνία τα κρατάνε μονεταριστές (χαμηλός πληθωρισμός και κράτος με όσο το δυνατόν χαμηλότερο κόστος. Ανεργία; Τι είναι αυτό;) αρκετά απόλυτοι στα πιστεύω τους. Κι όταν λέμε στην ΕΕ εννοούμε γερμανία, γαλλία και ευρωπαϊκή επιτροπή. Στα γουρουνάκια τα πολιτικά συστήματα αρχίζουν να εξαφανίζονται, ενώ τα προγράμματα λιτότητας που ακολουθούν είναι εκ των ανω δοσμένα είτε επίσημα, είτε ανεπίσημα. Προοπτική επίλυσης δεν φαίνεται στον ορίζοντα, οπότε όλοι αρχίζουν να αναρωτιούνται τι σημαίνουν όλα αυτά. Έτσι αρχίζουν και τα σενάρια εκ των οποίων τα πιο βασικά είναι τα εξής:

«Οι Άχρηστοι»

Στην ταινία αυτή, πρωταγωνιστούν οι μέρκελ και σαρκοζί, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με τους «κακούς» νότιους. Οι άχρηστοι νότιοι, μετά από χρόνια κακοδιαχείρισης, αδυνατούν να ξεπληρώσουν τα χρέη τους. Για να μπορέσουν να σώσουν τους δικούς τους βόρειους τραπεζίτες που τους δάνεισαν, το πρωταγωνιστικό ζευγάρι προβαίνει στις γνωστές ενέργειες, οι οποίες αποδεικνύονται οι χειρότερες δυνατές, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν όχι μόνο κάποιες τράπεζες αλλά και χώρες με κατάρρευση και μαζί ολόκληρο το ευρώ. Στο σενάριο αυτό δεν υπάρχει καμία δεύτερη σκέψη, καμία συνωμοσία, ούτε κάποιο βαθύτερο πλάνο παρά μόνο πολιτικοί νάνοι, αχρηστότεροι των αχρηστοτέρων και η σωτηρία έρχεται μόνο μέσα από την αλλαγή των εν λόγω «ηγεσιών». Καλό κουράγιο μέχρι τα μέσα του 2012.

«Οι Τιμωροί»

Οι πρωταγωνιστές είναι φυσικά οι ίδιοι, αλλά τώρα έχουν στρατηγική και στόχο. Εφόσον στην περίπτωση των ελλήνων το κούρεμα είναι αναπόφευκτο, για να μην αρχίσουν να το λιγουρεύονται και οι λοιποί γουρουναίοι, πράγμα το οποίο θα οδηγούσε σε λουκέτο πολλές τράπεζες, κυρίως γαλλικές, επιβάλλονται στους έλληνες εξωντοτικά μέτρα για παραδειγματισμό. Το δόλώμα φαίνεται καλό και τα μεσογειακά ψάρια τσιμπάνε και εφαρμόζουν λιτότητα, το αποτέλεσμα όμως δεν φαίνεται να οδηγεί σε ουσιώδης λύση. Η πολιτική αυτή είναι παρακινδυνευμένη και μοιάζει περισσότερο με παρτίδα πόκερ, όπου με κακό φύλλο παίζονται όλα μέσα.

«Οι Τιμωροί II – Drop out the Greeks»

Κατά πολλούς είμαστε ήδη στο sequel στο οποίο αφού δεν φαίνεται να βγαίνει άκρη με τους έλληνες, το καλύτερο είναι να φύγουν από την ΕΕ. Αρκετά αφελές σενάριο (ή κενά εκβιαστικό, αναλόγως από το ποιον λέγεται) αφού το πρόβλημα δεν γίνεται αντιληπτό ως ευρωπαϊκό, παρά μόνο ως ελληνικό. Σε μια τέτοια περίπτωση αποχώρησης, η κορυφή του παγόβουνου παύει να είναι η ελλάδα και γίνεται πλέον η ιταλία. Προφανώς η διαφορά του να καλύπτεις 350+ δις ευρώ με το να καλύπτεις 2 τρις είναι χαοτική. Οι οίκοι αξιολόγησης ξεκινάνε κατά κύματα επιθέσης, η ιταλία δεν θα μπορεί να δανειστεί από μόνη της, η γαλλία θα αρχίσει τα πανικοβάλ, οπότε και θα μείνει μόνη της η γερμανία να πρέπει να καλύψει αυτά τα 2 τρις. Το πιο πιθανό είναι να μαζέψει τα μπογαλάκια της και να την κάνει από την ευρωζώνη, οπότε και το ευρω με την σειρά του να περάσει στην ανυπαρξία. Η μόνη περίπτωση για να ισχύσει αυτό το σενάριο είναι να λύσουν τα προβλήματά τους τα υπόλοιπα μέλη, να αγοράσουν όλα μας τα ομόλογα ΔΝΤ και ΕΕ και μετά να μας διαολοστείλουν με χαρακτηριστική άνεση. Σε μια τέτοια, όμως, μακρινή περίπτωση, είναι εξίσου πιθανό και να μας τα χαρίσουν.  

«Οι Ενοποιητές»

Σε αυτό το φρέσκο σενάριο, ο απώτερος στόχος είναι η πολιτική ενοποίηση, αφού διαφορετικά το ευρωπαïκό μοντελάκι δεν θα πολυφορεθεί για άλλη σεζόν. Σε περιόδους ευμάρειας, φυσικά τέτοιες κουβέντες ήταν απαγορευμένες. Στην τωρινή κατάσταση όμως, τα πολιτικά συστήματα έχουν αρχίσει να καταρρέουν, με πρώτα αυτά της ελλάδας και ιταλίας. Στην πορτογαλία μια ματιά στον πρωθυπουργό αρκεί για να καταλάβει κανείς ότι έχει κρεμασμένη στο γραφείο του την προτομή του ινδάλματος μπαρόζο, ο οποίος μπαρόζο δεν θα ήταν καθόλου απίθανο να πάει για πρωθυπουργός όταν βαρεθεί τον μαβύ καιρό των βρυξελλών (ειδικά μετά το νέο μνημόνιο που πλεόν τους αγκαλιάζει). Στην ισπανία οι «σοσιαλιστές» ακόμα καλά κρατούν, αλλά με την σημερινή άνοδο των spreads και την ανεργία στο 21,5%, που θα πάει, θα τους φάμε κι αυτούς. Οι αναθέσεις των πρωθυπουργειών σε τεχνοκράτες δίνει κάποιες ενδείξεις προς αυτό το σενάριο αν και τελείως πρώιμες.

«Οι Διασπαστές»

Αφού το ευρώ δεν μπορεί να περικλείει τόσες πολλές ετερογενείς χώρες, ας το σπάσουμε στα δύο και να υπάρχουν πλέον δύο κατηγορίες. Το σενάριο είναι αρκετά προβληματικό, αφού υπάρχουν χώρες που δεν μπορούν να ανήκουν σε καμία από τις δύο κατηγορίες. Και βασικά όχι πολλές, αλλά μία, η γαλλία. Ανεξάρτητα από αυτό που θέλουν να πιστεύουν οι ίδιοι για την χώρα τους, η γαλλία είναι το ίδιο προβληματική με τα υπόλοιπα γουρουνάκια, αλλά απλά κρύβεται καλά πίσω από το μέγεθός της. Στην περίπτωση που οι γάλλοι μπουν τελικά στην Β’ κατηγορία, στην πρώτη θα παίζουν μόνο οι γερμανοί, οι ολλανδοί, οι αυστριακοί, οι φινλανδοί, άντε και κανένα outsider τύπου σλοβακία. Σε αυτήν την περίπτωση το πρόβλημα παέι ως εξής. Βασικός παίκτης του νομίσματος, θα είναι η γερμανία. Η γερμανία βασίζεται στις εξαγωγές. Οι εξαγωγές προϋποθέτουν φτηνό νόμισμα. Το Α’  ευρω θα πάει στου διαόλου αφού θα απαρτίζεται από χώρες που δεν εισάγουν, ενώ θα παρέχει τέτοια σιγουριά που όλοι θα παρατήσουν γουάν, δολλάριο και ελβετικό φράγκο για να στραφούν σε αυτό. Με ακριβό νόμισμα οι εξαγωγές της γερμανίας θα πάνε άπατες. Χωρίς εξαγωγές θα υπάρξει γερή ύφεση, οπότε το σενάριο αυτό το ξεχνάμε. Αν πάλι η γαλλία μπει στην πρώτη κατηγορία, το σημερινό πρόβλημα πάλι θα υφίσταται, μόνο που τώρα οι γερμανοί θα πρέπει να καλύψουν ολόκληρη την γαλλία, οπότε ξεχνάμε και αυτό το σενάριο.

«Οι Κλέφτες, Οι Απατεώνες, Τα Λαμόγια, Οι Συνωμότες, Οι Illuminatti, Οι Σιωνιστές και Εβραίοι, Οι Κινέζοι, Οι Αμερικάνοι, Οι Μασσόνοι και λοιπές Στωές»

Δεν υπάρχει καμία κρίση και όλα γίνονται για να αισχροκερδούν εις βάρος μας οι πολιτικοί και οι κολλητοί τους, οι τραπεζίτες, μαζί και όλο το κεφάλαιο. Όλα είναι φτιαχτά με απώτερο στόχο την υποδούλωσή μας. Εντάξει, ναι είπαμε, υπάρχει αισχροκέρδεια κι εκμετάλλευση αλλά κόψτε και κάτι...

Επειδή όλα τα παραπάνω σενάρια είναι χειρότερα το ένα από το άλλο, με εξαίρεση του σεναρίου των ενοποιητών (αν και εφόσον γίνει με ισότιμους πολιτικούς όρους και σε αντίστοιχο οικονομικό πλαίσιο), το καλύτερο στο οποίο μπορούμε να ελπίζουμε είναι οι εκλογές σε γαλλία, γερμανία να βγάλουν πιο σοσιαλιστικές κυβερνήσεις. Όχι ότι θα υπάρξουν σοβαρές λύσεις, αλλά όσο να’ναι,  μια στοιχειώδης διαλλακτικότητα θα υπάρχει.

ΥΓ. Εντάξει, αφού φτάσαμε ως εδώ, ας πούμε και εν συντωμία δύο πράγματα για τα δικά μας. Προφανώς η επιλογή του παπαδήμου ως πρωθυπουργού, δεν πρόκειται να αλλάξει πολλά πράγματα. Οι οικονομικές πολιτικές είναι ήδη προκαθορισμένες και πλέον υπάρχουν οι εξής δύο περιπτώσεις. Είτε κάποια νέα μέτρα θα εφαρμοστούν στο ήδη παραπαίων οικονομικό περιβάλλον, είτε θα μας αφήσουν να πάρουμε μια τριμηνιαία ανάσα και μετά τα κεφάλια πάλι μέσα.

Ο παπαδήμος, με τη σειρά του, αν ξεχάσουμε για λίγο ότι ο βασικός σκοπός του είναι η εφαρμογή του μνημονίου, μπορεί να παρουσιάσει ένα πιο έμπιστο προσωπείο προς τα έξω, ενώ προς τα μέσα θα πρέπει να επανεκκινήσει την λειτουργία του δημόσιου τομέα και να βάλει ένα stop στις παλιές καλές πελατειακές, πολιτικές πρακτικές. Αφ’ενός μόνος του δεν μπορεί να καταφέρει και πολλά και αφ’ετέρου ας μην ξεχνάμε ότι παρ’ότι παρουσιάζει ένα ακέραιο προφίλ και δεν λαϊκίζει, είναι ο πνευματικός πατέρας των greek statistics.

Στον λοιπό πολιτικό χώρο το μαλλιοτράβηγμα και το ξεκατίνιασμα έχουν ήδη αρχίσει εσωκομματικά, ενώ αναμένεται να ξεκινήσουν και ενδοκυβερνητικά (ποπ-κόρν κανείς;). Η πολιτική αυτήν την στιγμή δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τις ανάγκες της κοινωνίας και για αυτό θα αναγκαστεί να αλλάξει. Είναι σίγουρο ότι στις επόμενες εκλογές θα υπάρχουν πολλά μικρά κόμματα που θα οδηγήσουν σε βραχυπρόθεσμες συγκυβερνήσεις εώς ότου υπάρξει μια σημαντική αλλαγή, μέσα σε ένα διάστημα ενός ή δύο ετών, που θα σταθεροποιήσει το πολιτικό σύστημα. Απ’ό,τι φαίνεται οι νέες κατευθύνσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην δημιουργία ενός λαϊκά, δεξιού και ακροδεξιού μπλόκ, ενός φιλελεύθερου-νεοφιλελεύθερου μπλόκ, με την συμμετοχή της δεξιάς πτέρυγας του πασοκ και της αντίστοιχα αριστερής της νδ (μαζί και μάνο αν θα μπορούσε να είναι πιο διαλλακτικός) και ενός σοσιαλιστικού μπλοκ από την αριστερή πτέρυγα του πασοκ μαζί με κουβέλη και ίσως οικολόγους. Η αριστερά, πάλι, αφού έχει επιλέξει να απέχει από αυτήν την φαρσοκωμωδία, δεν αισθάνεται κάποια πίεση για αλλαγή και κινδυνεύει να μείνει απαρχαιωμένη σε ένα ελαφρώς εκμοντερνισμένο πολιτικό σύστημα (και για όποια νομίζει ότι το κκε είναι ούτως ή άλλως απαρχαιωμένο, προφανώς δεν ζεί στο σήμερα. Δεν ζεί στο 1928, άρα δεν μπορεί να καταλάβει).

Παρ’ό,τι η διαδικασία αυτή φαντάζει ως φυσιολογική και αναμενόμενη, υπάρχει μια θολή περίοδος ακυβερνησίας, στο διάστημα που θα χρειαστεί το πολιτικό σύστημα για να αλλάξει, μέσα από την οποία κανείς δεν έχει ιδέα τι μπορεί να προκύψει, οπότε καλό λέω, είναι μαζί με το ποπ-κόρν, να έχεις έτοιμο και ένα αεροπορικό εισιτήριο για οπουδήποτε, μην σε πιάσουν απροετοίμαστη.

ΥΓ2. Όλη αυτή η γκρίνια για το λαος στην καμμένη αυτή κυβέρνηση, είναι εντελώς μα εντελώς αδικαιολόγητη. Αν έχεις φτάσει στο σημείο να παίρνεις τον τζουτζούκ στα σοβαρά, που φοράει το πιο σοβαρό του προσωπείο και είναι πιο αστείος από ποτέ, τότε έχεις πρόβλημα. Επίσης, πραγματικά απορώ αν υπάρχει άνθρωπος που βλέπει το αστέρι τον αστέρη και δεν του έρχεται στο μυαλό ο παραδοσιακός καφενές, που όλοι παίζουν δηλωτή στοιχηματίζοντας συριανά λουκούμια.